Interview met Sarah Sayekti –
correspondent in Indonesië

Relaxte Indonesiërs en steriele Nederlandse magen

Sinds 1998 is Sara correspondent voor Spoorloos in Indonesië. In de begintijd studeerde ze nog als Indonesische Nederlands aan de universiteit in Jakarta en gaf ze Nederlandse les. De studie is inmiddels al lang achter de rug. Naast haar werk voor Spoorloos is ze ook correspondent voor Memories. Sara woont in Jakarta en gemiddeld doet ze voor Spoorloos zo’n vijf zaken per jaar.

Kun je je eerste zaak nog herinneren?
“Ja, dit herinner ik me maar al te goed. Spoorloos was op zoek naar een vrouw die ik uiteindelijk heb opgespoord. Nadat ik heel veel mensen had gesproken, dacht ik dat het niet anders kon dan dat zij de moeder was van het kind. Om het helemaal zeker te weten liet Spoorloos een DNA-test doen. Deze test wees uit dat de vrouw toch niet de biologische moeder was. Vreselijk natuurlijk en mijn eerste speurtocht was mislukt. Ik heb er wel meteen heel veel van geleerd. Je kunt iemand vaak niet op zijn grote bruine ogen geloven en dat had ik in dit geval wel gedaan.”

Wat heb je precies geleerd van die eerste zaak?
“Ik heb geleerd dat je adoptiepapieren in Indonesië niet blindelings kunt vertrouwen, maar ook de mensen niet altijd. De gegevens kloppen vaak niet omdat er in veel gevallen helemaal geen adoptiepapieren zijn. Een heleboel kinderen zijn illegaal geadopteerd in situaties waarbij er geen papieren zijn getekend. In Indonesië moet je veel praten met mensen om iemand te vinden. Met buren en met buren van buren. Die weten je vaak van alles te vertellen. Je moet er wel rekening mee houden dat wat de mensen vertellen, herinneringen zijn. Helaas zijn herinneringen niet altijd accuraat en in mijn geval kan dat erg verraderlijk zijn.”

Waarom is het leuk om aan Spoorloos mee te werken?
“Het meest leuke vind ik dat ik met mensen te maken heb. Ik begeleid zowel de zoekende als de gevonden partij en dat betekent vooral heel sociaal bezig zijn. Wat ik minder leuk vind, is dat kinderen die hun ouders hebben gevonden daarna soms niet, of nauwelijks contact blijven houden. De kinderen hebben hun antwoorden en vergeten vervolgens dat het voor hun Indonesische ouders enorme impact heeft gehad. Zij kunnen niet begrijpen dat hun kinderen ineens niets meer van zich laten horen.”

Wat zijn de grootste verschillen tussen Indonesië en Nederland?
“Er zijn teveel verschillen om op te noemen. De mentaliteit en cultuur zijn zo anders. Indonesiërs zijn erg relaxt (je zou het ook lui kunnen noemen), terwijl Nederlanders vaak gehaast zijn. Maar het grootste verschil vind ik nog het sociale aspect. In Indonesië kent iedereen elkaar en weet iedereen alles van elkaar. In Nederland is het veel meer ieder voor zich. En als ik moet uitleggen dat een geadopteerde zoon of dochter samenwoont in Nederland, is het voor veel ouders niet te geloven dat hij of zij niet getrouwd is. Ook is het in Indonesië de gewoonte dat kinderen voor hun ouders zorgen als deze bejaard zijn. Daarom is het ook zo moeilijk te begrijpen voor ouders die door hun geadopteerde kinderen zijn gevonden dat ze soms niets meer van hun kinderen horen.”

Is een speurtocht ook wel eens gevaarlijk?
“Voor mij als vrouw alleen kan het best wel gevaarlijk zijn. In Surabaya ben ik eens op zoek geweest in een hoerenbuurt. Toen ik het adres bereikte waar ik moest zijn, deed een oude vrouw open. Ze vroeg me om binnen te komen en deed de deur achter me op slot. Dat vond ik opvallend. Toen ik allerlei pikant geklede dames uit kleine kamertjes zag komen, die me vroegen of ik nieuw was, ben ik er – nadat bleek dat de persoon die ik zocht er niet was - maar heel snel weer vandoor gegaan.”

Wat was voor jou de meest bijzondere ontmoeting die je hebt meegemaakt?
“Dat was de zoektocht van Erika Koopmans - uitzending 10 januari 2000 - naar haar moeder. Ik had de vrouw gevonden en wist dat ze getrouwd was met een Batak man. Batak is een volk dat in Noord Sumatra in hechte gemeenschappen leeft waarbij aloude gebruiken gelden. Buitenechtelijke kinderen worden niet geaccepteerd en in sommige gevallen wordt de moeder zelfs verstoten. In deze omstandigheden vond Erika haar moeder terug. In eerste instantie wilde de moeder meteen vluchten toen ik haar vertelde dat haar dochter naar haar op zoek was. Na veel gepraat bleef de moeder en legde ze het haar nieuwe man uit. Dat de deze vrouw en haar echtgenoot, maar ook de familie en het dorp Erika vervolgens accepteerden, vond ik echt heel bijzonder. Deze ontmoeting overtrof al mijn verwachtingen.”

Heb je tips voor kinderen die op zoek zijn naar hun vader of moeder in Indonesië?
“Heb geduld! Je bent zo afhankelijk van anderen in Indonesië. Dit omdat je niet blind kunt afgaan op de gegevens. De naam van de moeder is vaak vals omdat de kinderen jaren geleden - soms illegaal - ter adoptie zijn aangeboden. Houd rekening met de grote cultuurverschillen en met de enorme armoede in Indonesië. Ik laat zowel kinderen als ouders vaak ter voorbereiding foto’s zien van Indonesië en Nederland om de cultuurschok niet al te groot te laten zijn. En ik vertel de ouders dat Nederlanders steriele magen hebben om te verklaren dat de kinderen vaak geen trek hebben in het eten dat de ouders voor de komst van hun kind hebben bereid.”